2- Arşiv Taramaları

Tarsus Belediyesi Arşivi: Tarsus Belediyesi arşivinde, eski tarihli hali hazır harita, hava fotoğrafı ve kadastral pafta arşivine yönelik bir araştırma yapılmıştır. Hali hazır harita teminine ilişkin yukarıda yer alan İP-2a bölümünde belirtildiği üzere Tarsus tarihi kent merkezine ilişkin 2003 tarihli hali hazır harita, 1958, 1982 ve 2013 onay tarihli imar planları ve Tarsus tarihi kent merkezinde yer alan kentsel sit alanı, Gözlükule arkeolojik sit alanı ve Donuktaş arkeolojik sit alanı için İstanbul Teknik Üniversitesi-Mimarlık Fakültesi tarafından hazırlanmış Koruma Amaçlı İmar Planları sayısal ortamda temin edilmiştir. Tarsus Belediye İmar ve Şehircilik Müdürlüğü yetkilileri ile yapılan görüşmeler ışığında, özellikle arkeolojik verilere dair ipucu sağlayabilecek eski tarihli hali hazır harita ve kadastral bigilerin basılı kopyalarının arşiv sisteminin yetersizliği nedeniyle saklanamadığı ve/veya araştırma için kötü durumda veya eksik olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle, arkeolojik veri oluşturulması ve saklanması konusunda birincil kuruluş olmayan Tarsus Belediyesi arşivinde, projenin ilk aşamasında daha fazla arşiv araştırması yapılmasına gerek duyulmamıştır. Tarsus Belediyesi arşivinden sayısal ortamda raster olarak elde edilen imar planı paftaları, Belediye sisteminde NetCAD yazılımı ortamında koordinatlı olarak saklanmaktadır. Ancak, hali hazır harita temini bölümünde de vurgulandığı üzere, NetCAD yazılımının veri saklama algoritmasındaki farklılıklar nedeniyle imar planlarının QGIS CBS yazılımı ortamına doğrudan herhangi bir işlem yapılmadan koordinatlı aktarımı mümkün olamamaktadır. Bu durum, dikkate alınarak öncelikle 1958 ve 1982 onay tarihli imar planlarına ait plan paftaları üzerinde görülen hali hazır harita bilgileri görsel olarak incelenmiştir. Görsel inceleme sonrasında, hali hazır haritalar üzerinde bilinen arkeolojik verilerin yanı sıra, hazırlandıkları dönemlere ilişkin sokak dokusu, kent içi su kanalları ve topoğrafik yapıya ilişkin de önemli verilerin bulunduğu gözlemlenmiştir. Bu nedenle, projenin ilk aşamasında söz konusu imar planı paftalarından özellikle kent merkezinde olanlar tekrar koordinatlandırılmış ve CBS ortamında hazırlanan Kentsel Arkeolojik Veritabanı ile ilişkilendirilmiştir. Söz konusu planların, özellikle, projenin daha sonraki aşamalarında yürütülecek olan "Kentsel Arkeolojik Tahribatın Belirlenmesi ve Haritalanması" çalışmaları sırasında eski kentsel dokunun tespiti konusunda kullanılması da planlanmaktadır


Mersin Üniversitesi, “Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi – KAAM” Arşivi: Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü öğretim üyeleri tarafından yürütücülüğü yapılan KAAM bünyesinde arkeolojik kazı, araştırma ve sondaj çalışmalarına dair arşiv çalışması tamamlanmıştır. Bu kapsamda, öncelikli olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından her yıl düzenli olarak yapılan “Kazı Sonuçları Toplantıları” ve “Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu” yayınları incelenmiştir. Tarsus tarihi kent merkezi ile ilgili yayınlar mekansal veriler açısından araştırılmıştır. Ayrıca, araştırma merkezi bünyesinde yer alan, Tarsus tarihi kent merkezindeki kültür varlıklarına ilişkin tescil ve tespit fişleri incelenmiştir. Araştırma merkezi bünyesinde yer alan yayınları kentsel arkeolojik katmalara ilişkin mekansal veri barındıran yayınlar ve arkeolojik-tarihsel bulgulara ilişkin detay araştırmalar olarak iki alt grupta değerlendirmek mümkündür. Proje kapsamında özellikle doğrudan mekansal veri içeren yayınlar daha detaylı bir şekilde incelenmiştir. Kentsel arkeolojik veritabanında yer alan mevcut arkeolojik veriler ile ilgili yayınlar, arkeolojik veri ile künye bilgileri üzerinden ilişkilendirilmiştir. Mevcutta bulgusu bulunmayan arkeolojik ve tarihsel izlere dair yayınlar ise verinin öznitelikleri dikkate alınarak eğer doğrudan arkeolojik çalışma bulgusu olarak mekansal veri içeriyorsa birincil, yorumlanmış bilgi ve/veya tahmin içeriyorsa ikincil veri tabanına işlenmiştir.


Mersin Üniversitesi, “Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi – KAAM” Arşivi'nde yürütülen çalışmalarda Tarsus tarihi kent merkezi’nde yürütülen arkeolojik kazı ve kapsamlı kurtarma çalışmalarından ancak yayını yapılmış olanlarına ilişkin detaylı veri elde edilmiştir. Bu nedenle, proje başvuru dokümanında B-Planı 1 olarak tanımlanan Adana Kültür Varlıklarının Koruma Bölge Kurulu ve Tarsus Arkeoloji Müzesi arşivlerinde de araştırma yapılmıştır.


Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Arşivi: arkeolojik kazı çalışmaları, kurtarma kazıları, sondaj çalışmaları, şans-eseri bulgular, altyapı çalışmaları ve çalışmalar sırasında elde edilen arkeolojik bulgular ve tescilli kültür varlıklarının restorasyonu sürecinde tespit edilen arkeolojik bulgulara ilişkin toplam 56 araştırma dosyası incelenmiştir. Dosyaların içinde yer alan tüm kentsel arkeolojik bulgu, bilgi ve belge taranarak bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Bilgisayar ortamına aktarılan veriler kullanılarak birincil kentsel arkeolojik veri niteliğindeki bilgiler tablo şeklinde düzenlenmiş ve mekansallaştırılmıştır. Ayrıca, bilgisayar ortamına taranarak aktarılan tüm veriler öncelikle Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu arşiv numarasına göre klasörlerle ayrılmış, daha sonra her bir dosya içerisinde yer alan veriler "Fotograflar", "Rapor", "Yazismalar" ve "Plan-Pafta-Cizim" alt-klasörleri içerinde gruplanmıştır. Bu sayede, CBS ortamında mekansal veri sağlayacak olan tablo bilgileri dışında detay bilgiye ihtiyaç duyulması durumunda, veritabanı içerisinde yer alan ham verinin incelenebilmesine olanak sağlanmıştır.


Tarsus Arkeoloji Müzesi Arşivi: Kurtarma kazıları, sondaj çalışmaları, şans-eseri bulgular, altyapı çalışmaları ve çalışmalar sırasında elde edilen arkeolojik bulgulara ilişkin arşiv araştırması yapılmıştır. Tarsus Arkeoloji Müzesi tarafından yapılan araştırmalar sonrasında hazırlanan uzman raporlarının konu ile ilgili karar alınması amacıyla Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna gönderilmesi nedeniyle Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu arşivi ile ortak dosya ve başlıklar gözlemlenmiştir. Ancak, uzman raporuna dayanak oluşturan birincil verinin daha detaylı bir şekilde Arkeoloji Müzesi dosyalarında yer alması nedeniyle, dosyaların içinde yer alan tüm kentsel arkeolojik bulgu, bilgi ve belge taranarak bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Bilgisayar ortamına aktarılan veriler kullanılarak birincil kentsel arkeolojik veri niteliğindeki bilgiler tablo şeklinde düzenlenmiş ve mekansallaştırılmıştır. Ayrıca, bilgisayar ortamına taranarak aktarılan tüm veriler Koruma Bölge Kurulu'ndaki gibi bir arşiv numara sisteminin bulunmaması nedeniyle dosya isimlerine göre klasörlerle ayrılmış, daha sonra her bir dosya içerisinde yer alan veriler "Fotograflar", "Rapor", "Yazismalar" ve "Plan-Pafta-Cizim" alt-klasörleri içerinde gruplanmıştır. Bu sayede, CBS ortamında mekansal veri sağlayacak olan tablo bilgileri dışında detay bilgiye ihtiyaç duyulması durumunda, veritabanı içerisinde yer alan ham verinin incelenebilmesine olanak sağlanmıştır.



Başbakanlık, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri: Proje başvuru dokümanında belirtildiği üzere, eski tarihli hali hazır haritalar, kadastral pafta ve ilgili dokümanlar arkeolojik izlerin tespitine olanak sağlayabilmektedir. Bu kapsamda, internet üzerinden ilgili kurum arşivlerinde yapılan ön inceleme de (http://www.devletarsivleri.gov.tr/katalog/ ... /arsiv.asp) Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemine dair bazı belgelerin bulunduğu görülmüştür. Bu nedenle, proje kapsamında arşivlerde detaylı bir araştırma yapılmıştır. Araştırma, Ankara'da yer alan Başbakanlık, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet Arşivi bünyesinde yapılmıştır. Öncelikle, Cumhuriyet arşivinde yürütülen araştırma da, Tarsus ve yakın çevresinde 1930-1940 yılları arasında yürütülen arkeolojik araştırmalara ilişkin Bakanlar Kurulu kazı izinleri bulunmuştur. Cumhuriyet arşivinde doğrudan kentsel arkeolojik veritabanına işlenebilecek birincil veya ikincil arkeolojik veriye rastlanmamıştır. Ancak, Tarsus yerleşik alanı güneyinde yer alan antik Regma Gölünün izleri niteliğindeki "Aynaz ve Karabucak Bataklıkları" ilişkin tarımsal alan sulama ve bataklık kurutma çalışmalarına ilişkin haritalar, kentin güneyde yayılım alanının değerlendirilebilmesine ilişkin bilgi sağlayacak niteliktedir. Ankara'da yer alan Başbakanlık, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet Arşivi bünyesinde yapılan arşiv araştırması sırasında, sayısal ortamdan İstanbul'da yer alan Osmanlı Arşivi'nin de sorgulanması mümkün olmuştur. Bu kapsamda yapılan çalışmalarda, doğrudan kentsel arkeolojik veritabanına işlenebilecek birincil veya ikincil arkeolojik veriye rastlanmamıştır. Ancak, Tarsus yerleşik alanı çevresinde yer alan tarımsal araziyle birlikte, sulama altyapısında önemli rol taşıyan Berdan Çayı ve kent içinden geçen su arklarına ilişkin farklı ölçeklerde harita ve şema temin edilmiştir. Üst ölçekli haritalarda tren yolu aksı ile birlikte su yollarına ilişkin veri elde etmek mümkünken, alt ölçekli haritalarda kent içi arazi kullanım yapısına ve yerleşimin güneyindeki sulak araziye ilişkin ipuçları elde etmek mümkün olabilmektedir


Milli Kütüphane Arşivi: Ankara’da Milli Kütüphane Arşivi’nin yanı sıra, Mersin İl Halk Kütüphanesi'nde bulunan Tarsus’ta yayınlanan yerel gazeteler ve ulusal gazetelerin Çukurova ekleri Tarsus’ta yürütülen arkeolojik araştırmalar dışında, altyapı ve/veya bina inşaları sırasında “şans eseri” arkeolojik bulgulara ilişkin taranmıştır. Yapılan araştırmada özellikle 1935-1940 yılları arasında sürdürülmüş olan Gözlükule Arkeolojik kazılarına ilişkin haberler dikkat çekmektedir. Ayrıca, Tarsus yerleşik alanı kuzeyinde yer alan ve Şelale olarak bilinen alanda bulunan Nekropol alanına ilişkin mezar bulgularına ilişkin haberler bulunmaktadır. Ancak, doğrudan kentsel arkeolojik veritabanına ikincil veri olarak işlenebilecek özellikte veri bulunmamaktadır.

Berlin Teknik Üniversitesi - Mimarlık Müzesi Arşivi: Proje başvuru dokümanında belirtildiği üzere, erken Cumhuriyet döneminde Tarsus kenti için Herman Jansen tarafından 1935 yılında imar plaın hazırlanmıştır. Söz konusu imar planı çalışmasına ait 1935-1940 yılları arasında hazırlanmış 8 adet plan dokümanı (imar planı, Cumhuriyet Meydanı düzenlemesi detay plan ve 3 boyutlu görselleştirmeler) Berlin Teknik Üniversitesi – Mimarlık Müzesi arşivinde (Architekturmuseum der Technischen Universität Berlin) bulunmaktadır. Müze arşivinde internet üzerinde yapılan araştırma (http://architekturmuseum.ub.tu-berlin.de), söz konusu 8 adet plan dokümanının sayısal ortama aktarıldığı görülmüştür ve söz konusu belgelerin temini sağlanmıştır. Yüksek çözünürlüklü olarak temin edilen plan dokümanları incelendiğinde, özellikle plan paftaları altında yer alan hali hazır duruma ilişkin izlerin önemli bir veri seti sağladığı görülmüştür. Tarihi kent merkezine ilişkin detaylı veri sağlayan imar planı paftaları yer uyumlandırma (georeferencing) ile CBS ortamındaki güncel altlık ile çakıştırılmıştır. Bu sayede, bilinen arkeolojik verilerin yakın çevresine ilişkin 1935 yılındaki hali hazır duruma ilişkin değerlendirme yapılabilmesinin yanı sıra, herhangi bir arşivde bilgi-belgeye rastlanılmayan ve arazi çalışmaları sırasında tamamen tahrip edildiği görülen kent merkezi kuzeyinde kalan önemli bir Höyüğün varlığı da tespit edilmiştir.

Anasayfa        Amaç        Kapsam        Yöntem        Özgün Değer        Uygulama        Proje Ekibi        Kentsel Arkeoloji         Tarsus        İletişim