Türkiye’de yürütülen kentsel koruma planlaması çalışmalarında, ağırlıklı olarak kentsel sit alanı tanımı içerisinde yer alan tescilli veya tescilsiz geleneksel doku öğeleri ile anıtsal yapılar ön plana taşınmaktadır. Bu nedenle, kentsel dokunun anlaşılması için temel planlama analizlerine ek olarak morfolojik ve yapısal ölçeklerde daha detaylı araştırma ve belgeleme yapılmaktadır. Ancak, bu süreçte, özellikle çok katmanlı tarihi kent merkezlerinde, arkeolojik sit alanlarına ilişkin alanın karakterine göre özelleşmiş plan kararları üretilmemektedir. Genel bir yaklaşım ile 1.Derece Arkeolojik Sit Alanları tamamen kentsel bağlamından kopartılmakta ve özel güvenlik bölgesi gibi tanımlanmaktadır. Arkeolojik sit bütünlüğünün bozulduğu düşünülerek 3.Derece Arkeolojik Sit Alanı ilan edilen bölgelerde ise Arkeoloji Müzelerinin denetimi üzerine kurulu yasal çerçeve dışında çıkılmamaktadır. Bu yetersiz koruma yaklaşımının ve problem alanının en temel nedeni, özellikle toprak altında görülemeyen arkeolojik katmanların planlama sürecine girdi sağlayabilmesine yönelik bir araştırma-analiz sürecinin oluşturulamamış olmasıdır. Bu nedenle, önerilen araştırma projesi, “Kentsel Koruma Planlamasına girdi sağlayabilecek önemli bir Planlama Analizi” için yöntemsel çerçeve tanımlamaktadır ve özgün değer taşımaktadır. Tanımlanan yöntemsel çerçeve sadece bir bütün olarak değil, farklı analiz aşamalarıyla da özgün değer taşımaktadır.


Öngörülen yöntemsel çerçevenin etapları üzerinden bir değerlendirme yaptığımızda, araştırma projesi farklı kurum ve kuruluş arşivlerinde yer alan arkeolojik, tarihsel, kartoğrafik ve görsel verilerin mekansallaştırılması ve CBS aracılığıyla mekansal olarak sorgulanabilmesi için özgün değerde bir araştırma süreci tanımlamaktadır.


Koruma planlaması sürecinde, planlama alanının yerleşim şemasının gelişimine yönelik tarihsel bir analiz yapılması yaygın olarak kullanılan bir analiz sürecidir. Ancak, bu süreçte kullanılan yöntemin, kentin yayılım alanı olarak bilinen makroform şemalarını homojen bir yapıda değerlendirmesi nedeniyle, çok katmanlı tarihi kent merkezlerinin morfolojik yapısı ve özel karakter bölgelerine dair detaylı bir değerlendirme yapılamamaktadır. Bu nedenle plan kararları ve koruma stratejileri alanın özelliklerine göre şekillenememektedir. Araştırma projesi ile dönemsel katman haritalama ve eş-değer bölgeleme çalışmaları ile öngörülen kentin ana aksları, düğüm noktaları odakları ve kentsel boşlukları üzerinden kültürel katmanlaşmayı ele alan süreç özgün nitelikte araştırma yöntemi oluşturmaktadır.


Araştırma projesi kapsamında kentsel arkeolojik katmanlara yönelik farklı dönem ve karakterdeki olası ve gerçekleşmiş tahribatın değerlendirilmesi yönünde yürütülecek olan yazın ve arazi araştırmaları, korunmuş kentsel arkeolojik mirasın saptanmasında önemli bir altlık oluşturacaktır. Ayrıca, kadastro paftaları ve mülkiyet izleri üzerinden tarihsel bir çerçevede yapılacak olan dönemsel analiz, kentsel arkeolojik katmanlaşma ve kentsel morfoloji analizleri açısından Türkiye özelinde özgün nitelikte kavramsal bir çerçeve tanımlamaktadır.


Kentsel arkeolojik katmanlaşma ve dolgu kalitesi açısından yürütülecek dolgu kalitesi analizi ise, sadece arkeolojik açıdan bir değerlendirme ile sınırla kalmayarak toprak yapısı, yüzey dolgusu derinliği, yüzeyde ve profilde taşlılık, eğim ve drenaj durumu gibi değişkenlerle birlikte ele alınarak kentsel koruma planlaması sürecine yönelik özgün bir analiz yöntemi sunmaktadır.


Araştırma projesi sonrasında farklı analizler ve mekansal sorgulamalar sonrasında tanımlanacak olan kentsel arkeolojik karakter bölgelemesi özellikle İngiltere planlama ve arkeoloji meslek alanlarında kullanılan bölgeleme-kodlama “zoning-coding” uygulamaları için Türkiye özelinde özgün bir nitelik taşımaktadır. Tanımlanacak karakter bölgeleri özelinde oluşturulacak planlama, koruma ve tasarım ilkeleri ise, her ne kadar Tarsus tarihi kent merkezi özelinde geliştirilse de, benzer nitelikteki çok katmanlı tarihi kent merkezlerine özgün bir yöntem çerçevesi tanımlayacaktır.


Son olarak, Tarsus tarihi kent merkezinde yürütülecek olan araştırma projesi, yazın özetinde söz edilen arkeolojik kazı, sondaj çalışmaları ve kentsel arkeolojik değerlerin sunumuna yönelik kentsel tasarım ilkelerinin belirlenmesine yönelik araştırmalardan (Zoroğlu, 1995-1998, Adıbelli 2007-2008, Yıldız, 2008 ve Aykaç, 2007) farklı olarak, araştırma projesi kapsamında yapılacak olan arşiv taramaları, yazın güncellemesi, arazi gözlemleri, dönemsel katman haritalama ve eş-değer bölgeleme, kentsel tahribat değerlendirme, arkeolojik dolgu kalitesi belirleme ve kentsel arkeolojik karakter bölge tanımlama süreçleri ile kentsel arkeolojik değerlerin planlama sürecine girdi oluşturabilmesine yönelik yöntemsel bir çerçeve oluşturmayı amaçlayan proje, planlama ve koruma ilkelerinin belirlenebilmesine yönelik mekansal altlık oluşturacak nitelikte özgün değer taşıyan bir çalışma olacaktır.

 

Anasayfa        Amaç        Kapsam        Yöntem        Özgün Değer        Uygulama        Proje Ekibi        Kentsel Arkeoloji         Tarsus        İletişim